रक्षाबंधन हा फक्त विधी किंवा परंपरेचा भाग नाही; तो एका नात्याचा उत्सव आहे. यात भावंडांमधील प्रेम, विश्वास, आदर आणि परस्परांची जबाबदारी या सगळ्यांचा संगम दिसतो. आजच्या वेगवान, यांत्रिक आणि व्यस्त जीवनात या नात्यांना वेळ देणे कमी होत चालले आहे. मोबाईल, सोशल मीडिया आणि डिजिटल जगाने आपल्याला जवळ आणले असले, तरी मनांतील उबदारपणा जपण्यासाठी अशा सणांची खरी गरज आहे. राखीच्या दोऱ्यात केवळ धागा नसतो; त्यात भावनिक जिव्हाळा, लहानपणच्या आठवणी, कधीकधी भांडणं, कधीकधी गोड बोलणी, आणि अनंत क्षणांचा साठा असतो.
आजच्या काळात रक्षाबंधनाचा अर्थ थोडा व्यापकपणे पाहण्याची गरज आहे. रक्ताच्या नात्यांपलीकडे जाऊन आपण ज्या कोणाशीही जिव्हाळा, विश्वास आणि परस्पर रक्षणाचे वचन देतो, त्याला आपण या सणाच्या वर्तुळात आणू शकतो. समाजातील परस्पर आदर, स्त्री-सुरक्षा, मानवी अधिकार यांसारख्या मूल्यांना बळ देण्यासाठी या सणाचा भावार्थ वापरला जाऊ शकतो.
रक्षाबंधन आपल्याला एकच संदेश देतो नाती जपा, जिव्हाळा जपा आणि परस्परांच्या आयुष्यात सुरक्षिततेची, विश्वासाची कवचं विणा. भाऊ-बहिणींच्या हसऱ्या गप्पा, मिठाईचा गोडवा, राखीच्या रंगीबेरंगी दोऱ्यांचा आकर्षकपणा आणि हृदयाला भिडणारी आपुलकी हेच या सणाचं खरं सौंदर्य आहे.
या श्रावण पौर्णिमेला फक्त राखी बांधून न थांबता, मनातल्या मनात एक संकल्प करूया. आपल्या आयुष्यातील प्रत्येक नात्याला सन्मान, प्रेम आणि रक्षणाचं कवच देण्याचा. कारण रक्षाबंधन हा केवळ सण नाही, तर आपल्या नात्यांचा, संस्कृतीचा आणि मानवतेचा उत्सव आहे.
पत्रकार डॉ. कैलास कानिंदे रेणापूरकर
समाजशास्त्र विभाग,
श्री रेणुकादेवी महाविद्यालय, श्रीक्षेत्र माहूर जि. नांदेड